Index biologiepaginaindex vmbo 3 en 4

voortplanting ontwikkeling vmbo 3 biologie voor jou

 
info biologiepagina uitleg biologie oefenen biologie bestanden biologie computer pc les biologie

 

Samenvatting Biologie voor Jou VMBO 3 Thema 3 Voortplanting

3.1

Bevruchting = kernen van twee geslachtscellen smelten samen

Mitose =

  • gewone celdeling
  • beide dochtercellen evenveel chromosomen als moedercel
  • deling bij normale lichaamscellen

Meiose =

  • reductiedeling
  • vormen van geslachtscellen
  • dochtercellen (geslachtscellen) bevatten helft van chromosomen van moedercel > slechts 1 chromosoom nog van elk paar

Leer ook afbeelding 2 t/m 4

3.2

Teelballen= testes

Produceert zaadcellen / maken hormoon testosteron

Balzak

Ligt iets buiten lichaam voor perfecte temperatuur zaadcelontwikkeling

Bijballen

Tijdelijke opslag zaadcellen

Zaadleiders

Vervoeren zaadcellen van de bijbal naar de urinebuis

Zaadblaasje

Voegt vocht met voedingsstoffen toe aan zaadcellen

Prostaat

Voegt vocht toe aan de zaadcellen / sluit urinebuis af bij erectie

Urinebuis

Komen de zaadleiders in uit

Eikel

Veroorzaakt seksuele prikkeling

Voorhuid

Dunne huidplooi over de eikel

Zwellichamen

Veroorzaakt erectie wanneer deze vullen met bloed

Sperma bij zaadlozing (klaarkomen/orgasme) bevat:

  • Zaadcellen (met zweepstaart)
  • Vocht van prostaat en zaadblaasje

Masturbatie = zelfbevrediging

Leer ook afbeelding 6 en 8

3.3

2 Eierstokken = ovaria

Ontwikkelen zich eicellen (1 eicel per 4 weken)

2 Eileiders

Vervoeren eicel naar baarmoeder
Hierin vindt de bevruchting tussen eicel en zaadcel plaats

Baarmoeder = uterus

Dikke laag spieren bekleedt met slijmvlies, waarin bevruchte eicel zich kan nestelen

Baarmoederslijmvlies

Bevat veel bloedvaten om embryo van voedingsstoffen te voorzien

Vagina = schede

 

Clitoris

Veroorzaakt seksuele prikkeling

Kleine schaamlippen

Bevat o.a. klieren die slijm produceren bij opwinding, zodat penis makkelijker vagina in kan

Grote schaamlippen

 

Maagdenvlies

Randje weefsel aan begin van de vagina (niet bij alle meisjes aanwezig)

Eicellen:

  • bevat veel reservevoedsel, daardoor groter dan zaadcel > voor 1e ontwikkeling bevruchte eicel
  • ontwikkelen zich o.i.v. hormonen uit hypofyse
  • ontwikkeling stopt in overgang (ong 50e jaar)
  • Ovulatie = eisprong = vrijkomen van een eicel uit de eierstok
  • Onbevruchte eicel leeft maar 12 – 24 uur

In eicel bevinden zich follikels die waarvan er 1 per 4 weken gaat groeien = rijpende follikel

Rijpende follikel barst open = eisprong > gele lichaam blijft achter in eierstok

Bevruchting = kern van mannelijke geslachtscel smelt samen met kern van vrouwelijke geslachtscel

Na bevruchting ontwikkelt zich een bevruchtingsmembraan om eicel > niet mogelijk dat andere zaadcellen alsnog eicel binnen dringen

Innesteling = klompje cellen van bevruchte eicel zet zich vast in het baarmoederslijmvlies

Leer ook afbeelding 12, 14 t/m 19

 

3.4

Geslachtscellen worden gemaakt o.i.v. hormonen (=regelstoffen).

Hormonen worden afgegeven door hormoonklieren. Bij de man o.a. de hypofyse (aan onderkant hersenen) en in de teelballen (testosteron)

Primaire geslachtskenmerken

  • Vanaf geboorte aanwezig
  • Man: penis, balzak
  • Vrouw: vagina, schaamlippen

Secundaire geslachtskenmerken

  • Geslachtskenmerken die vanaf 10 jaar ontstaan o.i.v. hormonen
  • Man: baard, borst en schaamhaar, lagere stem > o.i.v. hormoon testosteron
  • Vrouw: borsten, bredere heupen, schaamhaar > o.i.v. homoon oestrogeen

Menstruatie = ongesteld = baarmoederslijmvlies wordt afgestoten door samentrekken spierlaag baarmoederwand

Menstruatie vanaf ongeveer 13 jaar en stopt in overgang

Menstruatiecyclus is 28 dagen:

  • Dag 1 t/m 4 de menstruatie
  • Eerste twee weken rijpen follikels in eierstok o.i.v. hormonen hypofyse, tevens wordt baarmoederslijmvlies dikker
  • Op 14e dag de ovulatie
  • Na eisprong blijft gele lichaam over > maakt hormoon oestrogeen > maakt baarmoederslijmvlies nog iets dikker en geschikter voor innesteling

Bij zwangerschap:

  • Bij bevruchting (in eileider) blijft gele lichaam in stand, zodat deze hormonen maakt om baarmoederslijmvlies dik en klierrijk te houden
  • 5-7 dagen na ovulatie nestels bevruchte eicel zich in baarmoeder

Oplossingen bij verminderde vruchtbaarheid:

  • Kunstmatige inseminatie = arts brengt (donor)sperma in  in vagina vrouw (bijv. als man te weinig zaad produceert)
  • IVF = in-vitrofertilisatie = in laboratorium wordt eicel bevrucht met spermacel, waarna bevruchte eicel weer bij vrouw wordt geïmplanteerd (bijv. bij verstopte eileider vrouw)

Leer afbeelding 22, 26, 28

3.5

Innesteling = klompje cellen plaatst zich in het baarmoederslijmvlies (5 – 7 dagen na bevruchting)

Kind in baarmoeder = embryo, na 3 maanden noemen we het foetus

Baarmoederslijmvlies geeft voedingsstoffen aan embryo tijdens eerste weken

Placenta (= moederkoek):

  • bloedvaten van moeder en embryo lopen vlak langs elkaar
  • let op: beide bloedsomlopen zijn gescheiden door dunne vliezen!
  • Zuurstof en voedingsstoffen gaan van moeder naar embryo
  • Koolstofdioxide en andere afvalstoffen gaan van embryo naar moeder

Navelstreng verbindt embryo met de placenta en bevat bloedvaten:

  • 2 navelstrengslagaders (van embryo naar placenta)
  • 1 navelstrengader (van placenta naar embryo)

Embryo bevindt zich in vruchtwater, beschermt tegen:

  • Stoten
  • Uitdroging
  • Temperatuurwisselingen

Vruchtwater is omgeven door 2 vruchtvliezen

Leer ook afbeelding 37, 39

 

3.6

3 fases bevalling:

  • Ontsluiting
    • Begint met weeën = samentrekken spieren baarmoederwand
    • Baarmoederhals en mond worden wijder
    • Vruchtvliezen breken
  • Uitdrijving
    • Vrouw helpt mee met persweeën
    • Hoofdje komt als eerste naar buiten
  • Nageboorte
    • Is placenta + resten navelstreng + vruchtvliezen

Stuitligging         = kontje of voetje komt eerst naar buiten
Dwarsliggen       = kindje ligt dwars in baarmoeder met rug richting vagina

Leer ook afbeelding 45 t/m 48 en 52

3.7

SOA = seksueel overdraagbare aandoening

Voorbeelden: chlamydia, aids, gonorroe (druiper), syfilis, candida
Besmetting kan o.a. via:

  • Geslachtsorganen
  • Anus
  • Mond

Chlamydia

  • Oorzaak is een bacterie
  • Vaak geen klachten
  • Ontsteking van anus, baarmoedermond of urinebuis
  • Niet behandelen kan leiden tot onvruchtbaarheid vrouw
  • Behandeling met antibiotica

AIDS

  • Veroorzaakt door virus HIV
  • HIV virus aanwezig, persoon is dan seropositief
  • Virus tast afweersysteem aan
  • Hierdoor vatbaar voor allerlei simpele ziektes die zich opstapelen > aids
  • HIV/Aids is niet te genezen, hooguit af te remmen met aidsremmers
  • HIV overdracht via: bloed, sperma, vaginavocht, moedermelk

3.8

Anticonceptiemiddel = voorbehoedsmiddel

Onbetrouwbare methoden:

  • Periodieke onthouding = geen seks rond de vruchtbare periode
  • Coïtus interruptus = onderbroken geslachtsgemeenschap = voor klaarkomen terugtrekken, gevaar van voorvocht met enkele zaadcellen

Betrouwbare methoden:

  • (Vrouwen)Condoom, biedt tevens bescherming tegen ziektes als HIV
  • Anticonceptiepil en de prikpil, bevat hormonen waardoor ovulatie niet meer plaats vindt
  • NuvaRing, kunststof ring in vagina met zelfde hormonen als pil
  • Pessarium, rubber koepeltje over baarmoedermond
  • Spiraaltje
    • Hormoonspiraaltje
    • Koperspiraaltje
  • Sterilisatie = stukje weghalen van eileiders of zaadleiders (bij vrouw kan eileider ook geblokkeerd worden)

Noodmaatregelen achteraf:

  • Morning-after pil: binnen 72 uur, bevat overdosis hormonen
  • Abortus:
    • eerste zeven weken via pil
    • daarna via een zuigcurettage = zuigpompje (t/m week 13)
    • late abortus (t/m week 23)

3.9

Incest   = plegen van geslachtsgemeenschap of seksuele handelingen tussen familieleden

Download/ print hier de samenvatting als pdf-bestand