Index biologiepaginaindex havo 5 biologie

havo 5 voeding en vertering biologie

 
info biologiepagina uitleg biologie oefenen biologie bestanden biologie computer pc les biologie

 

actief transport
transport van stoffen dat energie kost (van lage naar hoge concentratie)
additieven
toegevoegde stoffen
ADI
aanvaardbare dagelijkse inname, zonder dat je gezondheid gevaar loopt
aminozuur
organische stoffen met carboxyl- en aminogroepen. Ongeveer 20 aminozuren spelen een rol als grondstof voor de synthese (vorming) van eiwitten
amylase
enzym om zetmeel af te breken
antioxidanten
additieven die een voedingsmiddel beschermen tegen aantasting van zuurstof
anus
kringspier die de endeldarm afsluit
appendix
het wormvormig aanhangsel van de blinde darm
cholesterol
tot de sterolen behorende vetachtige stof, die in de meeste dierlijke weefsels en lichaamsvloeistoffen voorkomt en een bestanddeel is van dierlijke celmembranen
conserveren
het langer houdbaar maken van voedingsmiddelen
darmflora
de bacterien in de dikke darm
darmplooien
de darmwand van de dunne darm is geplooid. Deze darmplooien zorgen voor een enorme oppervlaktevergroting. Op de plooien bevinden zich talrijke uitstulpingen, de darmvlokke
darmsap
sap dat enzymen bevat die de vertering van eiwitten en koolhydraten voltooien
darmvlokken
zijn de vlokkige aanhangsels in de darmen (vooral in de dunne darm) die het oppervlakte vergroten en microvilli op de cellen bevatten
dipeptide
stof waarvan elk molecuul bestaat uit twee aminozuureenheden. Een dipeptide onstaat uit twee aminozuren door condensatie.
eiwit
proteïne of eiwit is een stof waarvan elk molecuul is opgebouwd uit veel aminozuur-eenheden
eiwitsynthese
het maken van eiwitten
emulgatoren
toegevoegde stof aan voedsel om water met vet te mengen
emulgeren
van grote vetdruppels kleine vetdruppeltjes maken
enzymen
biokatalysator. Organische stof die stofwisselingsprocessen versnelt zonder zelf verbruikt te worden
Essentieel aminozuur
aminozuur dat je perse via je voedsel moet binnen krijgen en niet zelf kunt aanmaken
essentieel vetzuur
bepaalde omverzadigde vetzuren die niet in het lichaam kunnen worden gemaakt uit andere organische stoffen. Deze vetzuren moeten in het voedsel voorkomen
feces
ontlasting
gal
afscheidingsproduct van de lever, dat een mengsel is van o.a. galzure zouten. Deze galzouten emulgeren vetten en bevorderen de vertering van vetten.
indicator
stof om een andere stof mee aan te tonen
koolhydraat
zijn voedingsstoffen ("suikerketens") die door het lichaam als brandstof worden gebruikt
lactose
melksuiker
lever
orgaan in de buikholte dat bij vele processen betrokken is o.a. vertering, stofwisseling, bloedvorming en afbraak en uitscheiding
lipase
enzym van de alvleesklier dat vetten splitst tot glycerol en drie vetzuren
lipiden
vetten
maagportier
de kringspier tussen de maag en de twaalfvingerige darm. De maagportier werkt o.i.v. de pH in de twaalfvingerige darm. De maagportier laat een klein beetje van de voedselbrij door naar de twaalfvingerige darm.
maltase
enzym dat maltose afbreekt tot twee moleculen glucose
maltose
een disacharide
microvilli
zijn microscopische uitstulpingen van het celmembraan die het oppervlak van cellen drastisch vergroten. Microvilli zijn te vinden in de dunne darm
monosacharide
suikers met één ringstructuur in het molecuul, veelal met vijf of zes C-atomen, zoals glucose, fructose en ribose. Uit monosachariden worden di- en polysachariden opgebouwd.
onverzadigd vetzuur
vetzuur met minstens 1 dubbele koolstofbinding.
pancreas
alvleesklier
pasteuriseren
is een proces in de voedselindustrie dat schadelijke bacteriën in aan bederf onderhevige voedselproducten vernietigt door het voedsel kort te verhitten, zonder het product te beschadigen.
pepsine (peptase)
enzym afgegeven door de maag om eiwitten af te breken tot kleinere polypetiden
pepsinogeen
inactief pro-enzym, welke onder invloed van zoutzuur geactiveerd kan worden tot pepsine
peptidase
enzym dat polypetiden afbreekt tot losse peptiden (aminozuren)
peristaltiek
golvende afwisselende samentrekking van lengte- en kringspieren van de darm en andere holle organen
polypeptide
aminozuurketen
poortader
bloedvat dat loopt van de dunne darm naar de lever
proteïnen
eiwitten
provitamine
voedingsstof waaruit in het lichaam een vitamine kan worden gevormd
resorptie
opname van stoffen uit de darmwand
spoorelement
mineralen die je slechts in geringe hoeveelheden nodig hebt
steriliseren
is een met pasteuriseren vergelijkbaar proces met een veel hogere temperatuur waardoor de smaak sterk verandert omdat de eiwitten in het gesteriliseerde product door de hoge temperatuur chemische wijzigingen ondergaan
trypsine
enzym dat lange polypeptiden splitst in kleinere polypeptiden
UHT-sterilisatie
Ultra High temperature, een machine blaast superhete stoom waardoor bacterien de temperatuurshock niet overleven in het voedsel (conserveringsmethode)
verzadigd vetzuur
vetzuur, waarbij de C-atomen door enkele bindingen met elkaar verbonden zijn
vet
organische stof waarvan elk molecuul ontstaat door het binden van een glycerolmolecuul en drie vetzuurmoleculen.
vitaminen
stof die ervoor zorgt dat men gezond blijft. Vitaminen of de voorlopers ervan, provitaminen moeten in kleine hoeveelheden in het voedsel aanwezig zijn.
voedingsmiddel
alles wat je eet of drinkt
voedingsstof
bruikbare bestanddeel van het voedsel. Voedingstoffen worden opgenomen door een organisme of een cel of verteerd tot stoffen die kunnen worden opgenomen.
voedingsvezels
verzamelnaam voor stoffen in plantaardig voedsel, die niet door menselijke enzymen kunnen worden afgebroken, bestaande uit de celwanden.
voedselvergiftiging
bacteriën en schimmels geven gifstoffen af in bedorven voedsel, waarvan je ziek kunt worden
zetmeel
polysacharide, ontstaan door aaneenkoppelen van glucose, is een reservestof voor energie