Begrippenlijst "Inleiding in de biologie"

actief transport	transport waarvoor energie nodig is
aquaporines	speciale eiwitten in het celmembraan waar watermoleculen doorheen kunnen
ATP	adenosinetrifosfaat, energierijk molecuul
beschrijvend onderzoek	de onderzoeker verzamelt observaties (data) die tot een concusie leiden
bindweefsel	cellen die vorm en steun geven aan een organisme of orgaan
biochemie	natuurwetenschap op de grens van biologie en scheikunde
biofysica	natuurwetenschap op de grens van biologie en natuurkunde
biosfeer	alle ecosystemen op aarde samen (= systeem aarde)
celmembraan	dun vlies rondom cel bestaande uit twee lagen fosfolipiden
celwand	stevige laag om de cel bestaande uit cellulose, geen onderdeel van de cel
chlorofyl	de groene kleurstof in bladgroenkorrels; deze eiwitten zijn betrokken bij de fotosynthese
chloroplasten	bladgroenkorrels, hierin vindt fotosynthese plaats
cholesterol	tot de sterolen behorende vetachtige stof, die in de meeste dierlijke weefsels en lichaamsvloeistoffen voorkomt en een bestanddeel is van dierlijke celmembranen
chromoplasten	kleurstofkorrels in planten
chromosoom	bevatten het DNA (en genen) van de cel
concentratie	de hoeveelheid opgeloste stoffen
controlegroep	een controlegroep is bij wetenschappelijk onderzoek naar de werking of het effect van een bepaalde 'interventie' een groep met dezelfde kenmerken als de groep waarbij de interventie wordt verricht, maar waarbij de interventie niet wordt verricht. Op deze manier kan worden uitgesloten dat een waargenomen effect niet te wijten is aan spontane veranderingen.
cytoplasma	stroperige vloeistof in de cel die bestaat uit water met allerlei opgeloste stoffen en organellen
cytoskelet	een netwerk van vezellige eiwitten in de cel; geeft vorm en langs cytoskelet worden stoffen en organellen vervoerd
data	de verzamelde gegevens in dee onderzoek
diffusie	verplaatsing van een stof van een hoge concentratie naar een lage concentratie
DNA	hieruit is een chromosoom opgebouwd en bevat de erfelijke informatie van een organisme
ecosysteem	min of meer begrensd gebied met bepaalde eigenschappen waarbinnen de abiotische en biotische factoren een eenheid vormen
emergente eigenschap	op elk hoger organisatieniveau verschijnen nieuwe eigenschappen
endocytose	het afsnoeren van blaasjes door het celmembraan om stoffen in de cel op te nemen
endoplasmatisch reticulum	ingewikkeld netwerk van dubbele membranen in de cel, dienend als transportkanalen
endosoom	een blaasje dat zich afsnoert van het celmembraan om stoffen in de cel op te nemen
enzymen	eiwitten die chemische reacties versnellen (katalyseren)
epitheel	dekweefsel
exocytose	het afsnoeren van blaasjes door het celmembraan om stoffen naar buiten de cel te transporteren
externe milieu	de omgeving van een organisme
fagocytose	het opnemen van voedingsstoffen via blaasjes
fosfolipide	bouwsteen van het celmembraan, bevat een hydrofobe staart en hydrofiele kop
generatio spontanea	het ontstaan van levende wezens uit levenloze materie
golgi-systeem	organel waarin o.a. eiwitten worden opgeslagen en uiteindelijk vorm gegeven / opeenstapeling van platte blaasjes, elk omgeven door een membraan
hydrofiel	waterminnend
hydrofoob	waterafstotend
hypertoon	de osmotische waarde van het externe milieu is hoger t.o.v. het interne milieu
hypothese	een mogelijke verklaring voor een bepaald natuurwetenschappelijk verschijnsel; veronderstelling
hypotoon	de osmotische waarde van het externe milieu is lager t.o.v. het interne milieu
intercellulaire ruimte	ruimte gevuld met lucht of water die ligt tussen de celwanden
interne milieu	de weefselvloeistof inclusief het bloedplasma
isotoon	de osmotische waarde van het interne en externe milieu is gelijk
katalyseren	het versnellen van chemische reacties
kernmembraan	buitenste laag van het kernplasma
kernporie	opening in het kernmembraan
leukoplasten	kleurloze korrels in planten, die zich nog kunnen ontwikkelen tot chromoplasten, chloroplasten of zetmeelkorrels
levenloos	iets wat nooit geleefd heeft
levensloop	elk organisme heeft een levensloop die eindigt met de dood van het individu
literatuuronderzoek	het doen van een systematische studie op basis van wetenschappelijke literatuur en andere documenten om een wetenschappelijke vraagstelling te beantwoorden.
lysosomen	blaasjes die door het golgisysteem worden gevormd en verteringsenzymen bevatten
microfilament	soort buisjes gevormd door eiwitten en vormen samen met de microtubili het cytoskelet
microtubili	soort buisjes gevormd door eiwitten en vormen samen met de microfilamenten het cytoskelet
mitochondrium	organel waarin verbranding plaats vindt (vrij maken van energie)
model(leren)	een vereenvoudigde voorstelling van de werkelijkheid
motoreiwit	eiwitten die zich langs het cytoskelet verplaatsen en blaasjes en eiwitten vervoeren
nucleolus	organel in de kern, waar zich de genen van ribosomaal RNA bevinden
observatie	natuurwetenschappelijke waarneming
ontwerponderzoek	de onderzoeker maakt een concreet product als antwoord op de probleemstelling
orgaan	deel van een organisme met een bepaalde bouw en functie
orgaanstelsel	groep van samenwerkende organen
organel	deel van een cel met eigen bouw en functie
organisme	levend wezen
osmose	diffusie van water door een semi-permeabel membraan
osmotische waarde	totale hoeveelheid opgeloste deeltjes in een bepaalde volume-eenheid
paleontologie	natuurwetenschap op de grens van biologie en geologie
passief transport	transport waarvoor geen energie nodig is
permeabel	doorlaatbaar
plasmolyse	verschijnsel waarbij de cel(membraan) loslaat van de celwand
plastiden	korrels in plantencellen (chloroplasten, chromoplasten en leukoplasten)
populatie	groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied die zich onderling voortplanten
porie-eiwit	membraaneiwit die stoffen van een hoge naar een lage concentratie vervoert
preparaat	voorwerp dat je onder de microscoop bekijkt
ribosomen	bolletjes in de cel die eiwitten maken (liggen op het ER of in het cytoplasma)
secretie	het afgeven van stoffen door cellen
selectief permeabel	bepaalde stoffen gaan selectief door het membraan, andere stoffen worden tegen gehouden
SEM	scanning-elektronenmicroscoop die een meer driedimensionaal beeld geeft
semi-permeabel membraan	membraan dat alleen water doorlaat en geen opgeloste stoffen (half-doorlaatbaar)
soort	organismen die onderling kunnen voortplanten en daarbij vruchtbare nakomelingen krijgen
steekproef	een representatieve selectie uit een groep die men wil onderzoeken
stofwisseling	alle chemische reacties in een organisme
TEM	transmissie-elektronenmicroscoop
turgescent	een cel met turgor
turgor	druk van de cel op de celwand
tussencelstof	tussencelstof is het materiaal tussen cellen. De tussencelstof bestaat uit eiwitten en suikers die door cellen worden gemaakt en uitgescheiden
vacuole	blaasje gevuld met vocht in de cel, o.a. voor stevigheid
weefsel	groep cellen met dezelfde vorm en functie
weefselvloeistof	het vocht buiten de cellen en buiten de haarvaten