Index biologiepaginaindex vwo 5 biologie

gedrag beweging biologie voor jou vwo 5

 
info biologiepagina uitleg biologie oefenen biologie bestanden biologie computer pc les biologie

 

Actine
Eiwit in een spierfibril
Ambivalent gedrag 
Een voorbeeld van conflictgedrag. Gedrag dat is samengesteld uit handelingen van twee of meer gedragssystemen.
Antagonist
Spier (of ander orgaan) waarvan de werking tegengesteld is aan een andere spier (of ander orgaan)
Antropomorfisme 
Toeschrijven van menselijke gevoelens en beweegredenen aan dieren 
Balts 
Een voorbeeld van sociaal gedrag. Gedrag dat aan de paring vooraf gaat en dat de bereidheid tot paring vergroot. Voorbeeld Balts stekelbaars 
Broedzorg
Gedrag uit het dierenrijk waarbij één of beide ouders op een bepaalde manier voor hun nageslacht zorgt
Bronst
Bereidheid tot paring bij zoogdieren
Conditionering 
Een leerprocestype. Een bepaald gedrag wordt geleerd door ´beloning´ of ´straf´. Voorbeelden: Trial and error, Dresseren, Geconditioneerde reflex 
Cultuur
Het verschijnsel dat individuen binnen een groep vergelijkbaar gedrag vertonen
Drempelwaarde 
Minimale sterkte van een prikkel die effect heeft 
Dresseren 
Een voorbeeld van conditionering. Dieren wordt geleerd bepaald gedrag (op commando) uit te voeren. 
Dwarsgestreepte spieren
Spieren die aan delen van het skelet vastzitten en die delen kunnen laten bewegen, ook wel skeletspieren
Erfelijk gedrag
Gedrag dat is aangeboren en niet is aangeleerd
Ethogram 
Een objectieve beschrijving van de verschillende typen handelingen van een diersoort 
Ethologie 
Natuurwetenschappelijke studie van het gedrag = Gedragsleer 
FFF situaties 
Fright Flight & Fight situaties, oftewel dreig-vlucht-aanvalsituaties waarin conflicten kunnen ontstaan 
Gedrag 
Alle waarneembare activiteiten van een dier of een mens. Gedragingen komen tot stand door de werking van spieren of klieren (effectoren). Gedrag is een reactie (respons) van een dier of een mens op prikkels. Gedrag wordt bepaald door erfelijke factoren en leerprocessen.  
Gedragselement (= handeling) 
Een afzonderlijke handeling van een dier - het gedrag kan worden ontleed in min of meer vaste elementaire patronen van beweging en houding. Bijv. likken, springen, staartzwaaien 
Gedragsketen 
Opeenvolging van handelingen waarbij het effect van de ene handeling leidt tot een volgende handeling. Voorbeeld Balts stekelbaars 
Gedragssysteem 
Groepen van samenhangende handelingen. Gedrag is georganiseerd in gedragssystemen. De handelingen in een gedragssysteem hebben meestal een gemeenschappelijk doel en volgen elkaar vaak op in een vaste volgorde . 
Gevoelige periode 
Periode, waarin een bepaald gedrag gemakkelijk kan worden aangeleerd 
Gewenning 
Een leerprocestype. Een bepaalde reactie op een prikkel wordt afgeleerd bij herhaling van die prikkel . Voorbeeld: Een muis reageert niet meer op een hard geluid na herhaaldelijke toediening van dat geluid 
Gladde spier
Spier dieaangestuurd wordt door het autonome zenuwstelsel, o.a. in de wanden van het darmkanaal
Imitatie 
Leren door het gedrag van soortgenoten na te doen (nabootsing). Voorbeeld : Jonge vogels leren de soortspecifieke zang van oudere soortgenoten 
Imponeergedrag 
Een voorbeeld van gedrag dat een functie heeft bij het vaststellen van een rangorde binnen een groep. Gedrag waarbij een dier zich zo groot en indrukwekkend mogelijk maakt. Voorbeeld: Een chimpansee stampt op de bodem en maakt loeiende geluiden 
Inprenting 
Een leerprocestype. Iets kan alleen worden geleerd in een bepaalde, korte levensperiode (de gevoelige periode). Bij mensen is deze periode tot 1 1/2 jaar. Voorbeeld: Het leren herkennen van ouders of soortgenoten bij veel diersoorten 
Instinct
Een soortspecifiek en erfelijk vastgelegd gedragspatroon, waarbij ervaring of leren geen rol speelt
Intelligentie / Leervermogen
Het vermogen van een dier of mens tot effectieve gedragsverandering
Inwendige factoren 
Motiverende factoren bepalen de kans dat een bepaald gedrag wordt uitgevoerd. Voorbeeld: honger en dorst 
Inzicht 
Een leerprocestype. In een onbekende situatie wordt de oplossing van een probleem gevonden door verschillende vroeger opgedane ervaringen te combineren . Voorbeeld: Een aap leert kisten op elkaar te stapelen om bij hoog hangende bananen te kunnen komen 
Klassiek conditioneren / geconditioneerde reflex 
Een leerprocestype. Een prikkel veroorzaakt een bepaalde reflex die oorspronkelijk niet door die prikkel werd veroorzaakt. Voorbeeld: Een hond scheidt speeksel af bij het horen van een bepaald geluid, nadat de hond een aantal malen voedsel heeft gekregen voorafgegeaan door dat geluid. 
Motivatie 
Gedrag wordt veroorzaakt door inwendige en uitwendige factoren. De bereidheid (drang) tot het verrichten van een bepaald gedrag. De motivatie wordt beïnvloed door het 1) hormoonstelsel en het zenuwstelsel 2) Abiotische factoren (temperatuur, daglengte). Voorbeelden: Honger en dorst (voedingsdrang), Voortplantingsdrang. 
Motorisch eindplaatje
Het contactpunt van een uitloper van een motorische zenuwcel met een spiervezel
Motorische eenheid
Alle spiervezels die via motorische eindplaatjes in verbinding staan met 1 bewegingszenuwcel
Myofibril
Spierfibrillen zitten in een spiervezel
Myoglobine
Is het zuurstofbindende eiwit dat in grote hoeveelheden voorkomt in de spieren. 
Myosine
Eiwit in een spierfibril
Normen
Gedragsregels waarvan veel mensen vinden dat je je eraan moet houden
Objectief
Alleen waargenomen feiten; geen meningen of interpretaties van de waarnemer
Omgericht gedrag 
Een voorbeeld van conflictgedrag. Conflictgedrag waarbij de agressie wordt gericht op iets anders dan de soortgenoot. Voorbeelden: Grastrekken door een zilvermeeuw bij het verdedigen van zijn territorium . Of een mens slaat met zijn vuist op tafel i.p.v. tegen een tegenstander 
Operant conditioneren 
Een leerprocestype. Het effect van gedrag heeft invloed op de frequentie waarmee het gedrag (de operant) plaatsvindt. Voorbeeld: In een Skinner-box neemt de frequentie waarmee een rat op een hefboom drukt toe, als de rat daardoor voer krijgt.
Overspronggedrag 
Een voorbeeld van conflictgedrag. Bij een conflict tussen twee gedragssystemen wordt gedrag uit een derde gedragssysteem vertoond. Voorbeeld: Zandhappen (nestbouwgedrag) door een stekelbaarsmannetje bij het dreigen 
Pikorde 
Een voorbeeld van gedrag dat een functie heeft bij het vaststellen van een rangorde binnen een groep. Bij kippen onstaat door pikgedrag een rangorde van de meest dominante hen naar de minst dominante hen. 
Prikkel
Invloeden uit het milieu op het organisme
Protocol 
Een lijst van achtereenvolgens waargenomen handelingen (gedragselementen) van een dier 
Reflex
Eenvoudige vorm van gedrag waarbij een bepaalde prikkel vrijwel zonder vertraging (buiten de grote hersenen om) een bepaalde reactie teweegbrengt. 
Respons
Reactie van spieren of klieren 
Rolgedrag
Gedrag dat anderen van iemand verwachten in een bepaalde situatie
Sacromeer
Is de kleinste zich herhalende structuur die wordt gebruikt voor het samentrekken van spieren.
Signaal 
Handeling bij sociaal gedrag die als prikkel werkt voor de volgende handeling van een soortgenoot. Door een signaal is communcatie tussen soortgenoten mogelijk. Bij de balts van stekelbaarsjes is de zigzagdans van het mannetje voor het vrouwtje het signaal om de baltshouding aan te nemen 
Sleutelprikkel 
Prikkel die een doorslaggevende rol speelt bij het veroorzaken van een bepaald gedrag. De rode snavelvlek bij meeuwen is de sleutelprikkel voor het pikgedrag van de jongen 
Sociaal gedrag 
Gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar . Voorbeelden: Imponeergedrag, Verzoeningsgedrag, Balts, Territoriumgedrag, Conflictgedrag, Ambivalentgedrag, Overspronggedrag, Omgericht gedrag 
Spierbundel
Onderdeel van een spier. Een spierbundel is door bindweefsel gescheiden van andere spierbundels en bestaat uit spiervezels
Spierschede
De omhulling van een spier, bestaande uit bindweefsel
Spiertonus
Spierspanning
Spiervezel
Langwerpige vezelvormige cel in dwarsgestreept spierweefsel. Elke spiervezel is ontstaan door versmelting van vele spiercellen
Staten
Samenlevingsvorm bij bepaalde soorten insecten; Grote populaties met een sterke taakverdeling
Supranormale prikkel / supernormale prikkel 
Prikkel die effectiever is bij het veroorzaken van een bepaald gedrag dan de normale sleutelprikkel. Voorbeeld: Een potlood met een rode vlek veroorzaakt een sterke pikgedrag bij meeuwenjongen dan de rode snavelvlek van een ouder.
Territoriumgedrag 
Een voorbeeld van sociaal gedrag. Gedrag met als functie het afbakenen van een territorium en het verdedigen ervan tegen binnendringende soortgenoten. Voorbeeld: Aanvallen, Vluchten, Dreigen 
Trial and Error 
Een leerprocestype. Een vorm van conditionering waarbij een dier proefondervindelijk leert. Voorbeeld: Een insectenetende vogel vermijdt alle zwart-oranje gekleurde rupsen, na enkele keren de vieze smaak van een zwart-oranje rups te hebben geproefd.
Verzoeningsgedrag 
Een voorbeeld van gedrag dat een functie heeft bij het vaststellen van een rangorde binnen een groep. Gedrag van een ondergeschikt dier ten opzichte van een dominante soortgenoot. Voorbeeld: Het ´presenteren´ van het achterste bij bavianen. 
Waarden
Uitgangspunten die mensen gebruiken bij de inrichting van hun leven